3 jaar (rouw, verwerking en ontwikkeling)

Voor een keer spreek ik jullie aan met: lieve bloggers. Ook al ben ik niet zo van dat lieve, vandaag voelt het toch zo.
Dit omdat ik zoveel aan jullie reacties heb gehad toen Vroems ziek werd, overleed, en daarna. En ook omdat het blog toen zo fijn was omdat ik ook afleiding had.
Ik herhaal hier in het kort de geschiedenis (maar het is toch veel langer geworden dan mijn bedoeling was).
Destijds heb ik er al veel over geschreven. En zoveel fijne reacties gekregen.
Reacties die me echt goed deden, te weten dat er zomaar vreemden waren/zijn, die de moeite namen een reactie te geven op zoiets moeilijks als de tijd waarin ik zat met Vroems.
Het is heel bijzonder als je dan iets zinnigs weet te zeggen.
Ik kan het zelf niet, dus des te meer bewondering voor de mensen die de moeite namen.
Nog, als ik dat terug lees, lees ik alle reacties er bij en verbaas me over die betrokkenheid die ik daaruit interpreteerde.
Dank aan iedereen die reageerde,
en aan diegenen die niets zinnigs wisten te zeggen maar alleen stilletjes lazen.

Het is nu 3 jaar geleden dat ik met Vroems trouwde, de plechtigheid duurde maar eventjes. Hij kon toen al een paar dagen niet meer eten en drinken.
Het plensde die dag, in tegenstelling tot vandaag. En Vroems noemde het vruchtbaar weer, waarbij ik aan zijn tumoren dacht.
Een dag dat hij in de ochtend euthanasie aanvroeg. 9 augustus zou zijn sterfdag worden. De geboortedag van zijn moeder.
En 10 augustus is voor mij een heel andere gedenkdag. Ook al dacht ik daar toen helemaal niet aan.

Maar het liep toch anders, hij leefde nog een half jaar. Een half jaar vol indrukwekkende momenten die ik waarschijnlijk nooit vergeten zal. De beelden flitsen regelmatig langs. En ik hoef en ik wil ze ook niet vergeten, want ik zal Vroems altijd gedenken en liefhebben.
Over het gedenken en verdriet zeg ik ook dat het liefde is.
En liefde was er genoeg tussen ons, zoveel dat ik daar nu, 3 jaar later, nog op teer, en er hopelijk de rest van mijn leven mee kan doen.

Het staat je vrij het relaas hieronder (onder de foto) nog te lezen, ik denk dat de meeste van mijn vaste lezers het verhaal wel kennen.
Een reactie hierop is niet nodig,
ik heb al zoveel reacties gekregen over dit onderwerp!
Het is mijn behoefte vandaag, een gedenkdag, om met extra aandacht terug te gaan naar Vroems’ moeilijke tijd, naar die eerste euthanasieaanvraag, naar onze trouwdag, die je terug mag schroeven naar 10 minuten.
Deze dag gedenken.
En dat doe ik openbaar omdat ik vrijwel alles hierover openbaar heb gedaan (op de echt heel moeilijke dingen na) en ik het zie als de lijn die ik doormaakte.
Het verdriet van vorig jaar is minder overheersend. Langzaamaan begin ik wat ritme te vinden en heb ik me neergelegd bij de situatie zoals die nu is, en soms zelfs draden te weven.
Misschien komt er weer een nieuwe fase aan. Daar bestaat het leven tenslotte uit.

verwelkteroderoos
(dit was de roos die we op het gemeentehuis kregen na ons trouwen, hij zag er eerst nog wel wat frivoler uit)

Dit relaas heb ik meer als archief geschreven. Het staat je (uiteraard!) vrij om hier te stoppen.
Het deels herhaling voor mijn vaste lezers.

Dit is het relaas van twee jaar geleden.
Ik vind het zelf mooi om te lezen hoe de ontwikkeling is gegaan, wat doormaakte en ervoer.
https://appelvrouw.wordpress.com/2012/08/02/2-jaar-2/

En dan is het nu 3 jaar geleden.

Augustus in 2010.
Vroems kon niet meer eten en drinken.
Hoeveel dagen al niet?
Het was nog geen twee maanden na de controle dat ze allemaal uitzaaiingen hadden gezien, ondanks de 14 uur durende operatie in februari 2010 waarna ze hem “schoon” naar huis stuurde. Maar nauwelijks 3 maanden later zat hij tjokvol, heel zichtbare.
Toen we in het ziekenhuis de uitslag kregen dat hij zo vol zat vroeg hij me ten huwelijk waar de artsen bij zaten.
https://appelvrouw.wordpress.com/2010/07/08/wil-je-met-me-trouwen/
Niemand zal het toegeven, en het heeft ook geen zin, maar dat kan er op duiden dat ze in het kankergezwel gesneden hebben toen ze een stuk van de (besmette) alvleesklier verwijderden Dan verspreiden de tumoren zich ook razendsnel. Het was te snel overal uitgezaaid. Ik kan het niet bewijzen hoe het kan dat hij in zo’n korte tijd zo vol zat, met een progressieve onder de long. Maar het was een feit, en daar kun je niets aan veranderen, je moet er mee verder zolang het kan. Boosheid is verlies van kostbare tijd.
En onze kostbare tijd begon toen pas echt.
Vanaf november 2009 hadden we geleefd tussen hoop en vrees, maar vooral met hoop, ondanks de slechte prognose: 60% haalt de 5 jaar niet.
Maar de pijn kwam terug, en de diagnose was slecht. Recidive.
Toen was het aftellen.
We trouwden met spoed, dat zou 3 augustus zijn.
Maar voor Vroems werd het nog meer spoed: op 2 augustus 2010.
’s Ochtends om 9 uur zaten we bij de dokter waar hij euthanasie vroeg, het zoveelste gesprek erover. Het werd toegezegd.

Wat was ik graag in een andere situatie met hem getrouwd! Had ik graag echt gelukkig willen zijn om onze keuze, en niet omdat hij die stap ook nog had kunnen zetten, alsof hij een lijstje had af te werken en we dankbaar waren dat er iets afgestreept kon worden, zoals hij graag lijstjes maakte en afstreepte wat gedaan was.
De put dempen (dat was de uitgegraven fundering dichten)-streep.
Afscheid van vrienden- streep.
Afscheid van familie- streep.
Huis verkopen-streep.
Trouwen-streep.

Vroems had de rest van de ochtend op bed gelegen en toen vertrokken we naar Joure, twee getuigen erbij; ManB, en Vroems’ jeugdvriend.
10 minuutjes duurde de ceremonie, mevrouw werd wat langdradig over liefde en trouw…
Ik heb haar een beetje op gang geholpen zonder dat dat mijn bedoeling was: ik begon vreselijk te lachen.
Liefde en trouw, verdorie! Alsof er een grotere liefde en trouw bestond op dat moment. Tot de dood ons scheidt, en nog lang daarna mevrouw! Dat had ik moeten zeggen, maar niet gedaan.

Het plensde die dag, Vroems en ik stonden op het bordes te wachten op de getuigen die de auto voorreden. Hand en hand stonden we daar, “het is vruchtbaar weer”, zei hij, als een goede boer. En ik dacht aan zijn tumoren die nu goed zouden groeien.
Thuis gekomen ging hij direct naar bed, helemaal opgebrand, en wilde alleen zijn, rust, stilte, en niemand voelen in zijn buurt.
Ik begreep het wel, ik respecteerde het hoe graag ik ook liever thuis was gebleven en doodmoe van de dag ook liever naar bed was gegaan.
De middag bracht ik met ManB door in Heerenveen. Geen idee wat we er moesten doen.
Na het niet zo smakelijke eten in een restaurant gingen we terug. Vroems lag nog in bed, uitgeput. Volgens mij was het al de 4e dag dat hij ook niets meer had kunnen drinken en al langer niets gegeten.
Een mens zou sterven, maar hij (nog) niet.
3 dagen later knapte de blokkade en midden in de nacht maakte hij me wakker, dolblij keek hij me aan. “ik ga nog even mee” en zo zaten we met de armen om elkaar. Hij gaat nog even mee, hij gaat nog even mee.
Die opluchting van hem, maar ook van mezelf, kan ik nog zien en voelen.
Een half jaar kregen we nog, een ontzettend vreemd half jaar, veel liefde, veel leed, veel overwinnen en heel veel, álles! loslaten moest hij.
En toen die palliatieve sedatie die niet werkte, en na een week dan toch dat spuitje.
Zijn ijskoude voeten leken al dood voordat de dokter kwam. De tijd samen op zijn bed, minuten tellend, en gelukkig kwam de dokter precies op afgesproken tijdstip.
Eerder te laat voor Vroems, hij begon erge pijn te krijgen want de pompen met pijnbestrijding waren niet meer gevuld door de thuiszorg.
Ze zeggen dat je na zo’n spuitje in slaap valt en na een poosje sterft.
Daar waren zijn vriend, die er ook bij was, en ik, dan ook op voorbereid. Rustig in slaap vallen. Maar Vroems keek me aan alsof hij nog iets wilde zeggen, zijn vriend interpreteerde het als een zeer liefdevolle blik.
Maar toen was het klaar, een kleine lieve zucht en hij was weg.
Zo snel, zo onverwacht snel.
En dan zit je met een mengeling van intens verdriet: hij is uitgeschakeld, hij mag niet meer meedoen. Angst: hoe gaat het verder, waar ga ik nog doorheen.
Opluchting voor hem: he he, zijn lijdensweg is voorbij, hij is waar hij wilde zijn: over de drempel. Zoals hij het eerst noemde, maar na een paar dagen wilde hij dood, en had de drempel er niets meer mee te maken.
Maar dan moet je meteen dingen regelen, want wat doe je, ga je er bij zitten, zijn hand nog vasthouden terwijl dokter en vriend er nog zijn, en een GGD arts ook al vrijwel direct er was (allemaal al afgesproken) om de dood vast te stellen en al die rare regels die bij euthanasie komen kijken.
Omdat we geen uitvaartbegeleiders in de arm wilden nemen moest ik zelf ook al die zaken regelen, die had ik wel uitgezocht maar nu moest ik handelen. Alle papieren die je nodig hebt voor een uitvaart op tijd in huis hebben. Thuis opbaren, hoe gaat dat met kistkoeling. Wat voor regels voor de kist en voor vervoer.
Crematorium bellen voor een afspraak wanneer het kon. Dat was vreselijk. Alsof ik belde om hem op te ruimen, weg te doen voor altijd.
Kaarten versturen, we hadden van tevoren al een lijst gemaakt wie een kaart moest krijgen en wie op de uitvaart mocht komen. Die lijst werd later nog eens doorgenomen en namen geschrapt.
Naar de gemeente aangifte doen van overlijden, zorgen dat je de doktersverklaring niet vergeet.
Op Vroems verzoek toch een afscheid mogelijk maken aan huis. Waar ik echt niet op zat te wachten, dat kon ik niet aan.
Gelukkig heeft goede vriend van Vroems op eigen initiatief die mensen opgevangen en kon ik in de caravan naast het huis even slapen. Hij kende ze tenslotte toch ook al van kinds af aan.
Alles liep vanzelf, vrienden staken handen uit, ik hoefde me om de praktische zaken geen zorgen te maken en daar had ik alle vertrouwen in.
En dan ook nog regelen met de makelaar dat die zaak nu afgehandeld kan worden. Er was bij de koop afgesproken dat ik er 6 weken na Vroems’ overlijden uit moest.
En ik kan je zeggen dat dat veel te snel is want de eerste paar dagen lag hij thuis opgebaard, dan is de uitvaart en ben je kapot, ook al voel je dat niet. Achteraf pas zie ik dat ik toen in een soort roes leefde, je moet doorgaan, je moet regelen, je hebt te weinig tijd om rustig écht afscheid te nemen van huis en gevoel wat daarmee gepaard gaat. Van alles geprobeerd te verkopen wat weg kon, een vrachtje naar kringloop de “lege knip” in Heerenveen. En ik werd enorm bijgestaan door een goede vriend en diens zoon, van Vroems, die de laatste dag het huis verder leeg haalde. Wat een fijne hulp, dat heb je dan zo hard nodig.

De deur sluiten.
Op naar de makelaar voor de overdracht, naar de bank om de laatste dingen te regelen.
Voor de laatste keer heel lang kijken naar de andere deur waar Vroems doorheen werd weggedragen. Niets meer van te zien, zo keurig dichtgemaakt.
Het huis werd gesloopt na mijn vertrek.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

12 reacties op 3 jaar (rouw, verwerking en ontwikkeling)

  1. lieve appelvrouw, vandaag voelt het zo

  2. EJW zegt:

    Aangedaan na het lezen, ook van de linken. Liefs en sterkte in je moeilijke dagen

  3. Stil werd ik van het lezen…

  4. Nanda zegt:

    Ben even stil…

  5. Zo herkenbaar en altijd weer schrijnend. Onlangs nog weer van dichtbij meegemaakt.
    Ik heb helemaal niks met sociaal bloggen maar ik wens je gewoon veel sterkte.
    wonden zullen wel helen maar de littekens blijf je zien

  6. Appelvrouw zegt:

    @ Hennie,
    🙂
    Dankje.

    @ EJW,
    Dankjewel, EJW.
    De dag is niet moeilijker dan andere dagen. eigenlijk hetzelfde.
    Ik ga doorgaans dwars door moeilijkheden heen, zonder weg te zakken.
    Maar ik doorleef het volledig (denk ik). Daarna kan ik verder, ook al zijn het stapjes.
    Soms een stapje terug maar dat is soms ook bewust.

    @ Beeldspreker.
    Ikzelf ook, schrijven is ook herleven, en dan weer verder gaan.

    @ Nanda,
    Dankje, Nanda, niet te lang hoor.

    @ Henk,
    Dat je niet van het sociale bloggen bent had ik al begrepen omdat je daar vaak niet op reageert.
    Dat is ook prima.

    Er zijn, voor zieken en nabestaanden is het enige wat je kunt doen en dat kan heel belangrijk zijn.
    Daar zijn geen woorden voor nodig.
    Ik vond vooral de eerste tijd praktische hulp het fijnst. Ook de broer van Vroems kwam een keer een hele zaterdag om het huis werken. En een vriend kwam een stoepje leggen omdat de boel opengebroken was, Vroems was het huis aan het verbouwen. Alles lag open en was een modderpoel. Dan is zulke hulp heel welkom.
    Ergens schreef ik dat zo’n gebeurtenis ook een groeifase in je leven kan zijn.
    Dat merk je pas later, als de scherpe rouw weg is. Het hangt natuurlijk af van je kracht, je inzicht, je karakter en hoe je er mee om kunt gaan. Dat ik groei en Vroems daarvoor moest overlijden vind ik vreselijk, zoiets zeg je ook eigenlijk niet, maar het is toch zo. En dat is het positieve er van, als je iets positief wilt zien.
    Maar ook ben ik blij dat Vroems niet in een crisisstuatie is overleden maar nog tijd had om afscheid te nemen.
    Littekens zijn er, maar daar heb ik er meer van, soms doen ze pijn als het gaat regenen, en dat is niet erg.
    Er zijn mensen met een mooie jeugd die daar over verhalen, over vakantie, uitstapjes, over de kinderen en huisdieren. Er zijn ook mensendie vertellen dat ze een film gaan bekijken maar nooit zeggen welke, waar hij over ging, wat het met ze deed. Best saai, toch noemen ze dat sociaal. (volgens mij zit ik maar wat te kletsen!)

  7. Tijdens het lezen ging ik eerst naar de linken en kwam uiteindelijk weer op je laatste post uit, deze waar ik nu op reageer. Ik ben nog steeds wat aangedaan en heb een brok in m’n keel. Ze zeggen dat verdriet slijt maar dat zijn van die kreten waar niemand iets aan heeft.
    Verdriet slijt volgens mij niet – het went……

  8. Appelvrouw zegt:

    Rebelse huisvrouw,
    Dank voor al het lezen, en reageren.
    Ik geloof ook niet dat verdriet slijt. Misschien is het waar, het went.
    Voor mij is het wel zo dat het minder scherp is dan de eerste twee jaar. Ik zie ook wel een lijn in dat het langzaamaan minder pijn doet. En van pijn weet ik dat je er in groeit, wat ik eerder lichamelijk, pijn vond doen, is nu nog geen kieteling.
    Misschien werkt het met geestelijke pijn ook wel zo.
    Aan de andere kant denk ik dat het ook wordt overschreven door andere ervaringen, niet weggeschreven.
    Mensen hebben veel loze kreten in hun pakket (meegekregen). het leven gaat door. Je moet toch verder. Denk aan jezelf. Van het concert des levens… en mij is zelfs al kort na Vroems overlijden gezegd dat er voor mij wel weer geluk zou komen, en ook dat ik wel een nieuwe liefde zou vinden. Iets waar je volgens mij de eerste jaren niet eens aan denkt, laat staan naar verlangd of ziet als geluk. Het is onwetendheid vermoed ik, om met gezegdes te gooien. Goedbedoeld, maar bij overlijden van een dierbare kunnen er heel erg veel kwetsende gezegdes, kreten en uitspraken gedaan worden. Niet alleen bij mij, ik ken ze ook van anderen
    “Gelukkig hadden jullie nog geen kinderen” Bij een vrouw die alleen achterbleef op haar 35e, ze waren bezig met het ivf traject. Daar val je dan toch echt stil van.
    We zijn misschien wel teveel gewend aan dat je iets moet zeggen, alsof woorden troosten. Maar woorden kunnen veel te veel.

  9. Je verhaal raakt ook mij diep. Ik ben mijn papa ondertussen meer dan een jaar en half geleden verloren, ook aan kanker. Ik lees veel gelijkenissen tussen jouw verdriet en het mijne, al gaat het om een andere ‘relatie’. Ik heb ook troost gevonden in het bloggen en ik zoek mijn troost daar nog steeds.
    Ook uit de woorden van anderen kan ik moed putten en zeker in de reacties die mensen schrijven bij mijn berichten. Dat is dus net zoals jij beschrijft.
    Ik hoop dat mijn grote verdriet ook minder scherp wordt.
    Ik wil je nog veel sterkte wensen en ik hoop dat al jullie mooie herinneringen in je hart gegrift zijn.
    Lieve groetjes,
    Sarah

  10. ramireziblog zegt:

    Liefs van mij
    ..

  11. Appelvrouw zegt:

    @ Sarah,
    Rouw, pijn, verdriet, vrede, dat is volgens mij de volgorde.
    Ik had het eerste jaar echt lijfelijke pijn, pijn in mijn ziel, waar die ook mag zitten.
    Jij bent jonger en hebt hopelijk nog niet zoveel ernstige dingen meegemaakt, maar dan maak je wel meteen het ergste mee. Dan kan ik me voorstellen dat het langer duurt voor je de rust hebt, en acceptatie dat het zo is als het is. Je kunt in ieder geval je vader liefhebben in gedachten, je eigen gemis omzetten in iets postiefs naar hem toe. Nouja, ik weet niet of dat mogelijk is, ik weet niet goed wat het is om iemand te missen.
    Zoals ik op jouw blog al schreef mis ik Vroems niet omdat hij voor mij niet weg is.

    Ik wens je beslist toe dat je verdriet minder scherp wordt, en ik heb daar ook vertrouwen in.
    Laat de tijd maar rustig gaan, neem de tijd, bedoel ik. Je hoeft niets te forceren.
    En ook na 10 jaar mag je verdriet voelen. Wat ik van iedereen hoor is dat de scherpe randes eraf slijten.
    Een goede vriend van me kon pas na 5 jaar weer lachen zonder verdriet.
    Maar heeft ook nu, na 15 jaar nog regelmatig verdriet. Dat is ook niet erg, als je het maar toe durft te laten.
    Laat je door niemand wijsmaken dat het een keer over moet zijn. Verdriet is ook liefde.
    Je houdt van je vader, en dat gevoel zal soms verdriet geven omdat je er nergens mee naar toe kunt.
    Tenzij je een manier vindt, een altaartje of een foto of een voorwerp, of die spiegel waarover je sprak. En in die spiegel kun je niet alleen jullie ogen zien, maar alles wat je wilt zien. Als het je lukt, zeg dan af en toe dat van hem houdt, verdring dan even je verdriet. Roep de genegenheid af en toe op, want daar moet je mee verder, de fijne herinneringen.
    Maar daar ben je allemaal misschien nog niet aan toe.

  12. Appelvrouw zegt:

    Ramirezie,
    dankjewel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s