Het verlossende Ja-woord.

Wat een week, een week die zo lang leek te duren als het leven van Vroems en mij.
Zoveel gebeurde er.
Zoveel angst, zoveel lieve vrienden, zoveel liefde, zoveel spanning, zoveel onzekerheid.
Zoveel morfine, zoveel dormicum. Zoveel wakker.
Mag ik gaan.
De vraag die hij menigmaal stelde, maar in zijn eigen woorden: help me over de drempel.
Tot het veranderde en hij het woord dood kon uitspreken, “ben ik nu nog niet dood?”

Het is nu precies een jaar geleden, ongeveer op dit tijdstip, dat Vroems het verlossende jawoord kreeg
na een uur praten met de scen-arts.
Het was een spoedprocedure geworden die die ochtend in gang gezet was.
Ja, je mag gaan.
Een heel brede opgeluchte glimlach op zijn gezicht verscheen.
Eindelijk, ik mag dood, eindelijk van de pijn af, leek hij te zeggen.

Nog een dag hadden Vroems en ik de tijd want de medicatie moest besteld worden, zoiets mag niet op voorraad liggen.

Ik dacht aan wat hij op zijn blog schreef, een half jaar voor hij de diagnose galwegkanker kreeg,
Mag ik dood en reacties.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Rouw, Uncategorized, Vroems en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

14 reacties op Het verlossende Ja-woord.

  1. olijfje zegt:

    Wat bijzonder om gedachten van Vroems te mogen lezen.

    Een vriend van me die wist dat hij stervende was, zei tegen me: ‘je moet het goed regelen!’ Hij ging er ook ‘voortijdig’ vandoor met hulp van een arts. Hij stierf in de armen van zijn geliefde, met zijn kinderen en schilderijen om zich heen. ‘Ik houd van jullie,’ zei hij. En: ‘ik houd van mijn schilderijen. Ik ben zo gelukkig, ik zou wel kunnen zingen.’ Onder de indruk van deze manier van heengaan, vertelde ik er van aan mijn tante die dominee is. ‘Nou, dat is ook niet erg moedig,’ was haar reactie. Dat zette me aan het denken over moed, de verheerlijking van lijden en zelfbeschikking. Ik ben een groot voorstander van het laatste.

  2. seomezeor zegt:

    Appelvrouw, ik ben je heel kort geleden ‘tegengekomen’ en weet dus vrij weinig.
    Maar uit je logje blijkt heel duidelijk dat jouw Vroems ’n jaar geleden het verlossende ja-woord kreeg zoals jij dat noemt en voor altijd mocht gaan slapen.
    Daarna ben ik de reacties gaan lezen onder ‘Mag ik dood’ en het heeft veel met mij gedaan.
    Ik zit op dit moment in ’n onderzoektraject waarvan ik de uitslag niet weet, en iedere keer weer ben ik van plan mijn arts te vragen hoe zij tegen euthanasie aankijkt en even zo vaak stel ik het weer uit, wat ’n verschrikkelijk onderwerp en ja, op dit moment wijst nog niets er op dat het ’n relevant onderwerp is, dus is uitstellen heel makkelijk.
    We leven in ’n vooruitstrevend en modern land, ik hoop dat, als het zover moet komen, het niet zo’n vreselijk taboe meer is.
    Volg je de serie ‘Dr Deen’? Ik ben er enthousiast aan begonnen maar in mijn beleving zit ik te kijken naar ‘Het kleine huis op de prairie’; a-realistischer kan het bijna niet.
    Zo ook die mevrouw met de wens tot levensbeëindiging, tjonge jonge, als het zo simpel was, zo makkelijk ging, waren al die problemen de wereld uit.
    Helaas is de realiteit niet zo simpel en zijn we nog lang niet toe aan ’n zelfgekozen einde.

    Ik wens jou heel veel sterkte! Het went niet, alleen zijn, je leert er mee leven.
    Mijn man overleed oktober 2010 (longkanker) en zonder hem is het nog maar voor 50% leuk.

    Groet,
    Janny.

  3. Appelvrouw zegt:

    @ Olijfje,
    Ook euthanasie vraagt veel moed.
    Het is niet zo simpel als een spuitje en klaar.
    Wat er aan vooraf gaat, je gevoel van opgeven, en het gesprek met de arts.
    En daarna met de sen-arts (tweede arts). Maar dan het moment dat de dokter komt met de spuit. Euthanasie krijg je niet zomaar. Is geen vanzelfsprekendheid.
    Maar is het langdurig gebruik van pijnbestrijdig moedig? Alleen om ons leven te rekken, tegen de wil van God, die heeft ons toch geroepen? Maar wij verzetten ons.
    Ik weet uit ervaring dat het zinloos is tegen religieuzen te praten, zij staan niet open voor tegen argumenten anders kunnen ze niet blijven geloven.

    @ Janny,
    Voor altijd slapen vind ik zelf te mooi uitgedrukt voor de dood, maar het klinkt wel verzachtend. Wij gingen trouwen toen hij geen uitzicht meer had.
    het is dus anders dan bij mensen die al langere tijd hebben samen geleefd en gedeeld.
    Ik moest een heel nieuwe woonplek zoeken, kreeg heel veel in korte tijd te doen, huis leeghalen, was verkocht, had even nergens meer houvast. maar gelukkig was ManB er.
    Series volg ik niet, ik kijk sowieso nauwelijks tv.
    Maar wat je zegt: het is nog maar voor 50% leuk, herken ik maar al te goed. Je doet wel je wat moet gebeuren, en geniet tot op zekere hoogte, maar die andere helft is er niet.

    Ons zelf gekozen einde.
    Ik heb die stappen van Vroems meegemaakt.
    Je zag hem keer op keer zijn basis idee bijstellen. Zo dacht hij niet dat hij zich zou laten opereren als hij iets ergs kreeg, zei hij altijd.
    maar toen hij iets ergs kreeg hoefde hij er niet eens over na te denken.
    Het gaf nog kansen, als je de statistieken als richtlijn haalde 40% 5 jaar na zo’n ongelooflijke operatie waarbij er heel veel weggesneden werd.
    In wat voor conditie staat nooit in de statistieken.
    Vroems had al na een halfjaartje veel te veel uitzaaiingen voor die traaggroeiende en niet veel voorkomende kankervorm (galweg). Dat was geloof ik in juni.
    In augustus was het bijna gedaan met hem.
    We trouwden me spoed, en toen zelfs nog eens vervroegd.
    Die dag zaten we eerst s’morgens bij de dokter om euthanasie aan te vragen. ’s Middags trouwden we. En dat was heel wrang, maar hij was opgelucht dat dat geregeld was. Je zag de druk van hem afvallen. Hij was zo bang de dagen ervoor dat hij het niet meer zou halen.
    Hij knapte 3 dagen later onverwacht op. Euthanasie werd afgezegd. Het was een heerlijke oplichting, ook voor hem, dat hij nog even mee kon, al zag hij verschrikkelijk op tegen die akelige periode die weer zou komen. Hij had toen ook al een tijd niet gegeten en gedronken. Dat kon ineens weer. Midden in de nacht maakte hij me wakker, en we zaten daar zo blij aan de thee met biscuit.
    We mogen nog even.
    En dat gebeurde nog een keer een tijdje later. De eerste goedkeuring voor euthanasie was niet meer geldig dus de procedure moest opnieuw gestart.Ook toen knapte hij wonderbaarlijk weer op.
    Maar uiteindelijk was de afbraak sterker en was het heel ondragelijk. Hij leefde al een half jaar op morfine tegen de pijn, die hij vaak moest innemen. Hielp niet altijd even goed. Vanaf de eerste euthanasieaanvraag tot de werkelijke handeling zat een half jaar. Bonus tijd.En die was, ook al was ie loeizwaar, voor mij een heel bijzondere tijd.
    Liefdevol, verdrietig, zwaar, maar de liefde staat nog steeds voorop, want Vroems was een man van liefde.

    Euthanasie met je huisarts bespreken is niet eenvoudig. Ik heb het met de mijne gedaan. Ze zei toen dat het wel bespreekbaar is alshet zo ver komt.
    In de tijd dat Vroems in zijn laatste week zat, uiteindelijk palliative sedatie door de huisarts aan laten praten, die vond dat beter. Geen idee of hij wel luisterde naar de wensenvan Vroems. Maar het geeft niet. Palliatieve sedatie sloeg niet aan, hij sliep niet. ‘snachts waren er vrienden van hem, bij toerbeurt. Heel bijzonder fijne vrienden, ik ben ze zo dankbaar allemaal. Grote mannen die soms uit hun werk kwamen en dan de nacht bij Vroems doorbrachten. Laatste nachten pratend met elkaar. Vrienden die hem wel 30 jaar kennen, en hem met respect behandelden.
    Het was trouwens vreselijk toen de zuster die de palliative sedatie zou starten ook nog eens 25 min. te vroeg kwam. Hoe durf je zoiets te doen? 25 minuten waren belangrijk voor het afscheid, die zou ze ons afnemen alsof ze hem even in bed kwam stoppen. Rotmens behandelde hem als een kind.
    Maar hij viel dus niet in slaap, een week later was hij nog wakker.

    Nee euthanasie is niet eenvoudig, echt helemaal niet.het voor traject bezorgd je al moeite, de gesprekken met huisarts, en erger nog die met de scenarts, want het is net een examen, Vroems legde het 3 keer af. Je bent bang dat je iets verkeerd zegt waardoor zij vinden dat je het leven nog ziet zitten.
    Vroems zag het leven nog wel zitten, hij hield van mij, had een deel vanzijn huis gesloopt wat hij opnieuw wilde opbouwen, het lag nog in de prut toen hij de diagnose kanker kreeg.
    Maar het lijden zag hij niet, de afbraak in zijn lichaam, die niet meer kon. Dat is het verschil wat zij kennelijk niet zo goed begrijpen.
    Kanker vreet je op, zo zag ik dat bij hem.
    En dan komt de dag. Je mag.
    Morgen.
    Je kunt nog steeds terug, dat zeggen ze ook, je kunt zelfs terug op het moment dat de dokter met de naalt in je arm gaat prikken.
    En wie is er niet bang voor de dood? Het werkelijke moment bedoel ik dan, niet het abstracte van: als ik ziek word hoeft het voor mij niet meer. Dat is een fase te vroeg.
    Ik denk zij die er aan toe zijn, voor hem die het leven niet meer kan. Euthanasie vraagt moed, moed om toe te geven dat je geen kansen meer hebt, en moed ik die enge sprong te maken. De vertrouwdheden op te geven, en alles los te laten, vooral je geliefden.

    Ik ben nu opnieuw getrouwd, en woon met Manb.Hier heb ik al mijneigen kamertje sinds ik trouwde met Vroems omdat ik toen mijn eigen woonruimte opgezegd had, was financieel anders niet te doen. Getrouwd ben ik echter voor mijn gevoel met Vroems.
    ManB weet hoe het zit en waarom we trouwden. Echt alleen ben ik dus niet, ook niet omdat ik nog vol van Vroems zit, en teer op zijn liefde. In dat opzicht voel ik me niet alleen of eenzaam.
    Voor jou zal het heel anders zijn als je wel alleen achterbleef na misschien jaren samen te hebben geleefd. Iedere situatie is moeilijk op zijn eigen manier.
    Ik ben nu net over het ergste heen, die pijn in mijn lijf is sinds kort weg en kan ik weer lachen met vriendinnen en vrienden zonder dat schuldgevoel.

    Overigens, geheel vrijblijvend, hier rechts op mijn blog, onder Menuutje staat het onderwerp ‘Vroems’.
    Daar heb ik de verhalen staan over de laatste tijd van zijn leven en mijn rouwverwerking/doorleving.

  4. Aad Verbaast zegt:

    Wat bijzonder dat Vroems nog te lezen is op wordpress. Indrukwekkend. Ik wist het niet. Dank voor de verwijzing!
    Sterkte vandaag en alle dagen er na.

  5. Appelvrouw zegt:

    Aad, er staan nog maar 2 verhalen van hem, in overleg heb ik het leeggehaald, toch wel jammer, want de reacties vooral zijn vaak zo sterk. Maar goed, die heb jij ook nog wel op je blog vermoed ik.
    Je hoort het denk ik niet te zeggen maar het is naast het droeve toch ook een dag van liefde.
    Die laat ik de boventoon voren. Gelukkig dat hij niet in onwaardigheid en kreperend aan zijn einde hoefde te komen. Al kan ik niet inschatten hoeveel hij krepeerde, hij praatte er niet graag uitgebreid over .
    Ik heb altijd wel gedacht dat hij heel veel meer pijn leed dan hij zei, gezien zijn lichaamshouding en andere signalen.

  6. Soevereiniteit, integriteit. Het is niet zo moeilijk, goed beschouwd, maar o, wat is het moeilijk. Want waar eindigt die van de één en begint die van de ander? Iemand’s eigen einde lijkt me een uiterst moment er een beginnetje mee te maken. En de ander krijgt misschien ook die kans, met een heleboel geluk.

  7. Hou je taai, Appel, ik bedoel, goede herinneringen en ook levenslust wens ik je toe. Zoen.

  8. Ik hoop echt niet zo’n ziekbed mee te maken en te hoeven smeken om een menswaardig einde Appelvrouw. Wat kan je dan jaloers zijn op mensen die er zo van het één op het andere ogenblik uit worden getrokken. Pats boem …… hartstilstand.

  9. Appelvrouw zegt:

    @ Barbara,
    Ik begrijp niets van wat je hier zegt:
    “Iemand’s eigen einde lijkt me een uiterst moment er een beginnetje mee te maken. En de ander krijgt misschien ook die kans, met een heleboel geluk.”
    Maar het klinkt lief.
    En ik doe mijn best.

    @ Henk,
    Ja, menswaardig, dat is een mooi woord. Je weet nooit wat je overkomt en hoe je steeds weer een stapje verder gaat, je grens oprekt. Ik heb ze gezien toen Vroems in het ziekenhuis lag na de operatie.
    Echt heel erg, die man daar was een skelet en kon niet meer staan, en zoveel nare toestanden had hij. Wij vroegen ons toen af hoe het kwam dat je zo ver doorgaat en zoveel meer ondergaat. Later begrepen we dat wel.

    Ja, hopelijk is het voor degene die sterft het makkelijkst als ie pats boem sterft. De buurvrouw/vriendin van HteD overkwam dat. Maar voor nabestaanden is het heel moeilijk zo plots weg. Niet dat het makkelijker is als je, zoals in ons geval lange tijd kunt afscheid nemen en afronden. Ik hou me vast aan dat Vroems alles kon loslaten en liefdevol afscheid kon nemen.
    Maar of hij daar iets aan heeft weet ik niet. Anderen, die hun partner verliezen zo plots stil hartstilsand, houden zich weer vast aan het gegeven dat de ander niet heeft geleden.
    Maar vaak denk ik wel dat ik afscheid ook belangrijk vind als je geliefden hebt.
    Helaas kan ik wel een wilsbeschikking invullen maar geen levensweg uitstippelen.

  10. olijfje zegt:

    Dankjewel, Appelvrouw voor je verhelderende woorden. Ik was het niet met mijn tante eens, maar omdat ze zo streng uit de hoek kan komen, raakte ik kwijt waarom niet. Ja: loslaten vergt moed, heel veel moed. En zo’n examentraject lijkt me verschrikkelijk. Dat je afhankelijk bent van wat anderen denken, het is maar afwachten en duimen geblazen dat ze goed kijken en luisteren.

  11. ejwblog zegt:

    Het zal een moeilijke dag voor je geweest zijn en nog de dagen die volgen
    Sterkte gewenst Appelvrouw

  12. reinejragolo zegt:

    Appelvrouw,
    Dankbaar voor iedere dag dat je hem hebt gekend.
    Dankbaar voor iedere dag dat je hem mag herinneren.
    Het leven is het leven in al z’n pracht maar ook in al z’n wreedheid.

  13. Appelvrouw zegt:

    @ Olijfje,
    In mijn optiek is het willekeur.

    @ Lebonton,
    Dank

    @ EJW,
    Het was gisteren niet moeilijk, heb regelmatig mijn verdriet uurtjes, die koester ik ook. Vorig jaar was het wel moeilijk, zo onbegrijpelijk wat dood is.
    En dan alle gekte die je daarna moet regelen.

    @ Reine,
    Dankbaar ben ik zeker over dat ik hem gekend heb, en dat ik er mocht zijn om hem nabij te staan in die laatste tijd,
    voor hem hopelijk het houvast dat er iemand dichtbij was. Genegenheid is het enige wat nog waarde heeft op je sterfbed, iemand dichtbij weten als je dat nodig hebt, op iemand rekenen zonder schuldgevoel dat je alweer vraagt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s